HISTORIA DUMNEJ WSI SOBOLEW, ROZWÓJ GMINY

Jak głosi legenda nazwa naszej wsi wywodzi się od nazwy zwierząt łownych zamieszkujących okoliczne lasy (soboli). Według zapisków wieś Sobolew była własnością bogatego ziemianina Jana Ciołka, mieszkańca Łaskarzewa. Sobolew amieszkiwali już ludzie w okresie późnorzymskim o czym świadczą wykopaliska i badania odkrytego cmentarza. Wieś rozwijała się na drodze łączącej Żelechów i Maciejowie, w roku 1921 w osadzie Sobolew żyło prawie tysiąc mieszkańców w tym 420 chrześcijan i 560 żydów. Z chwilą przeprowadzenia linii kolejowej założono urząd pocztowy przy stacji w Sobolewie z racji likwidacji poczty w Gończycach. W roku 1913 osiedla dookoła stacji były dość liczne, a budownictwo rozwijało się wzdłuż ulicy Kościuszki.

Według nieoficjalnych danych pierwsza szkoła działała w Sobolewie już od 1871 roku, mieściła się w wynajętym domu. Jakiś czas później szkołę z Sobolewa przeniesiono do oddalonego o cztery kilometry Godzisza. Było to około roku 1890, na prawie trzydzieści lat Sobolew pozbawiony był szkoły i z racji konieczności dojazdów wiele dzieci do niej nie uczęszczało więc rodzice postanowili wynająć nauczyciela domowego, który przeprowadzał lekcje zbiorowe.

Carska Policja tępiła ten sposób nauczania gdyż nie miała nad nim kontroli. Lata okupacji 1915 - 1918r. nie zmieniły nic w kwestii szkolnictwa w Sobolewie. Dzięki staraniom Antoniego Noyszewskiego w roku 1918 otworzono w Sobolewie szkołę sponsorowaną przez kolej, a nauczyciele korzystali z przywilejów pracowniczych koleji Szkoła mieściła się w dwóch drewnianych budynkach należących do Pana Michalca i murowanym stanowiącym własność Onufrego Błachni który przekazał budynek na rzecz szkoły aktem darowizny. Pierwszym kierownikiem tej szkoły został J. de Saint Laureat, szkoła miała charakter zbiorczy, przyjeżdżali tutaj uczniowie z innych miejscowości. J. de Saint Laurent w roku 1923 wyjechał do Francji.

W roku 1913 przeniesiono z Korytnicy do Sobolewa Urząd Gminy, który został usytuowany w specjalnie wykupionym murowanym domu położonym przy rynku. Poza torami kolejowymi wzdłuż drogi do Gończyc i Sokoła pasmami równoległymi ciągnie się kolonia Milanów, a dokoła mniejsze osiedla i kolonie: Emerytka, Ustronie, Zacisze, Drobinka, Nowiny.

HISTORIA GMINY SOBOLEW

Gmina Sobolew istnieje od 1913 roku. Pierwszym sekretarzem był Bolesław Ratyński, który swoją funkcję pełnił do 1936 roku kiedy to zmarł. W skład ówczesnej Gminy Sobolew wchodziło 20 wsi.
W skład samorządu gminy wchodziły 4 osoby (pracownicy i radni). Na czas wojny działalność samorządu została zawieszona, a ponowne rozpoczęcie funkcjonowania nastąpiło w roku 1945 kiedy to włączono do gminy następujące sołectwa: Sobolew, Teofilów, Grabniak, Milanów, Godzisz, Kaleń, Kownacica, Sokół, Zygmunty, Przyłęk, Gończyce, Damianów, Wola Korycka Dolna i Górna, Korytnica, Helenów, Kobusy, Elżbietów, Mroków i Jabłonowiec. Od 1945 do 1950 roku funkcje administracyjne sprawował Zarząd Gminy z siedzibę w Sobolewie, a funkcję wójta pełnił.

Jan Kołaczek z Sokoła. Na mocy zmian wprowadzonych przez ustawę z dnia 20.III.1950 roku powstała Rada Narodowa oraz jej organ wykonawczy w postaci Prezydium. Od 1952 roku członkiem prezydium był pan Józef Lisa z Chotyni, który pełnił swoją funkcję do 1954 roku w którym to odbyły się w gminie pierwsze wybory do Rad Narodowych. We wrześniu roku 1954 podjęto uchwałę o podziale gminy na Gromady, utworzono Gromadę Korytnica, Gończyce i Sobolew. Jednym z większych osiągnięć Gromady było wybudowanie czynem społecznym Szkoły Podstawowej i Liceum Ogólnokształcącego w Sobolewie. Swój rozkeit i "Złoty Wiek" Gromadzka Rada przeżyła w latach 1965-1969, kiedy to jej przewodniczącym była Zuzanna Sierocińska.

W okresie tym zwiększone dotacje państwowe pozwoliły na wybudowanie licznych utwardzonych dróg (Sobolew-Grabniak, Godzisz-Oronne, Sobolew-Kownacica) oraz kilku placówek kulturalno -oświatowych (Szkoła Podstawowa w Przyłęku, Ośrodek Zdrowia). Od roku 1969 Gmina rozwijała się stopniowo do formy jaką można obserwować teraz.

CECHY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO GMINY

Klimat panujący na obszarze całej środkowej polski, a wiec i w gminie jest klimat umiarkowany kontynentalny. Klimat ten charakteryzuje się wysokimi rocznymi amplitudami temperatury powietrza (powyżej 23 stopni Celsjusza). Zimy są mroźne a lata upalne z dość wysokimi temperaturami dochodzącymi do 35 stopni. Okres wegetacyjny w gminie trwa około 210 dni.

Średnie roczne sumy opadów wynoszą ok. 500 mm. Przeważają lasy iglaste, składające się z sosny i świerka, często spotykane są również brzozy i jarzębiny. Lasy iglaste stanowią ok. 70% ogólnej formacji roślinnej gminy Sobolew, są sezonowo bardzo obfite w grzyby.

Na terenie gminy rosną także lasy liściaste. Lasy te posiadają dobrze rozwinięte runo i podszyt. Runo złożone jest z bylin, niekiedy z udziałem krzewinek. Najlepiej rozwija się ono na wiosnę, gdy do dna lasu dociera najwięcej światła. W najniższych warstwach lasu występują mszaki. Główne gatunki drzew lasu liściastego to: buk, dąb, lipa, klon, jesion i brzoza.

LOSY SOBOLEWA W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ

Pierwszego września 1939 roku kilka minut po godzinie 15-tej spadły na Sobolew niemieckie bomby dużego rażenia wywołując panikę wśród mieszkańców. Zniszczony został budynek gospodarczy przy domu kolejowym. Przez następne dni przez osadę płynęła fala uciekinierów cywilnych. Na stacji kolejowej zatrzymywały się pociągi towarowe pełne głodnych, nieprzygotowanych do drogi ludzi. Ludzie wymieniali obrączki i złote pierścionki na bochenki chleba. W atmosferze wojennej psychozy żołnierze rozstrzelali cywila podejrzanego o szpiegostwo.

Niemiecka zawierucha

Bezpośrednie walki ominęły Sobolew jednak ludzie i tak byli przerażeni. Do połowy września trwała obrona przeprawy na Wiśle w Maciejowicach, najpierw przez Oddział Wydzielony Maciejowice-Most pod dowództwem rotmistrza J. Tyblewskiego z 9 pułku strzelców konnych, a po jego wycofaniu, broniła przeprawy doraźnie zorganizowana tzw. Grupa rotmistrza Salomona. Jedna z baterii Grupy, pod dowództwem por. Kuźmińskiego zajęła stanowisko na skraju lasu, kilkaset metrów na północ od szosy do Sobolewa. Już 13 września w rejon skrzyżowania dróg w Gończycach dotarły od strony Żelechowa zagony niemieckiej Dywizji Pancernej gen Kempfa staczając walkę z 11 dywizjonem pancernym majora Stefana Majewskiego ze składu Mazowieckiej Brygady Kawalerii. Następnego dnia, po zamknięciu szosy lubelskiej Niemcy podjęli działania w kierunkach na Garwolin oraz na Sobolew i Łaskarzew. Lasy łaskarzewskie były 14 września rejonem koncentracji Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. brygady Władysława Andersa. Wysłany na rozpoznanie patrol strzelców konnych pod dowództwem rotmistrza Śliwińskiego donosił w nocnym meldunku, że Sobolew jest jeszcze wolny, ale Korytnica i las na północ obsadzone są przez nieprzyjaciela.

Korzystając z osłony ciemności oddziały polskie unikając starć z Niemcami ruszyły skrajem osady na południe w stronę przeprawy na Wieprzu. Po silnej kanonadzie artyleryjskiej oddziały Wermachtu wkroczyły do Sobolewa po południu 15 września. Tego dnia w Sokole pod Sobolewem spłonęła willa Emerytka, a jej właściciela Józefa Babika Niemcy wrzucili do ognia. Według relacji świadków w czasie zajmowania osady straciło życie 12 mieszkańców. W nocy, już po obsadzeniu Sobolewa przez wojska niemieckie, wyrwał się z okrążenia błyskawicznym rajdem przez Krępę 26 pułk Ułanów Wielkopolskich pod dowództwem płk dypl. Ludwika Schweitzera. 17 września polscy ułani sforsowali Wieprz. Ostatnim akordem Września na ziemi sobolewskiej był przemarsz przez okoliczne lasy 70-osobowego szwadronu mjr Henryka Dobrzańskiego. W Podzamczu ułani zaopatrzyli się w konie z ewakuowanej stadniny kozienickiej, a przed świtem 1 października przeprawili się na drugą stronę Wisły. W kampanii wrześniowej brali udział mieszkańcy Sobolewa.

Pod Kockiem złożył broń Józef Zawadzki walczący w dywizjonie Artylerii Przeciwlotniczej. Władysław Liszewski służył w formacjach pomocniczych lotnictwa w Dęblinie. Policjantów, Baryłkę i Witolda Piotrowskiego, którzy trafili do sobolewskich łagrów, zamordowano w Miednoje.

Getto zagłady

Getto w Sobolewie zlokalizowane było w rejonie ulic: Długiej, Orlicz-Dreszera i Starego Rynku. Przewinęło się przez nie około dwa tysiące Żydów. Na małej przestrzeni stało kilkadziesiąt drewnianych domów. W każdej izbie więziono po kilka osób które spały na piętrowych łóżkach zbitych z desek. Nie wolno było im opuszczać miejsca zamieszkania bez zezwolenia. Groziła za to kara śmierci. W rejonie getta działał Judenrat, ale jego funkcja ograniczała się do przyjmowania rozporządzeń dla ludności żydowskiej. Z powodu strasznych warunków wielu Żydów umarło z głodu i panujących chorób. W 1942 roku nastąpiła eksterminacja ludności żydowskiej. Wieczorem 30 września żandarmi i policjanci zaciągnęli wokół getta straże i padły pierwsze strzały, następnego dnia zapędzono Żydów na rampę po czym załadowano do wagonów.

Do Sobolewa dotarł konwój liczący kilkanaście tysięcy ludzi z likwidowanego getta w Żelechowie. Kto nie mógł wytrzymać zabójczego tempa marszu ginął z rąk Niemców. Pobocza dwudziesto -kilometrowej drogi usłane były ciałami zabitych. Skrajnie zmęczonych ludzi spędzono na dużą łąkę koło stacji. Oprawcy oświetlili łąkę reflektorami i trzymali straże. Przez całą noc słychać było strzały. Rano pozostałych przy życiu załadowano do wagonów i wywieziono wraz z mieszkańcami zlikwidowanego getta Sobolewskiego do obozów zagłady. Według relacji świadków, w zbiorowych mogiłach na placu Bajerowskiego zakopano około trzystu Żydów. 28 października 1942 roku wyższy dowódca SS i policji w Generalnej Guberni, Krüger, wydał rozporządzenie wyznaczające jako miejsce pobytu dla Żydów 6 miejscowości w okręgu warszawskim, w tym Sobolew.

Ukazały się obwieszczenia o powtórnym organizowaniu getta. Zrujnowane domy dawnego obszaru getta zapełniły się Żydami. Ostateczna likwidacja getta nastąpiła w styczniu 1943 roku.

Koniec okupacji

Radosna wieść obiegła Sobolew 22 lipca: wojska sowieckie są w Chełmie, a ich czołówka pod Lublinem. Tego dnia żandarmi nie wychodzili ze swojej twierdzy, a ludzie nie przestrzegali godziny policyjnej. Rankiem następnego dnia żandarmi i policjanci pospiesznie wyjechali do Garwolina. Rządy objęła AK. 7 sierpnia 1944 roku mieszkańcy witali kwiatami żołnierzy polskich z armii gen. Berlinga, którzy szli szosą od strony Gończyc. Przedefilowali ulicami Sobolewa, przed budynkiem gminy stanęli w dwuszeregu. Dowódca wysłuchał powitania, a potem dziękował za serdeczne przyjęcie. Kolejnym radosnym dniem był 8 maja 1945 roku. Megafony zainstalowane na ulicach Sobolewa ogłosiły kapitulację Niemców. Ogłoszono trzy dni świąt, w oknach domów ludzie pozawieszali flagi.

Copyright (c) 2010 sobolew.wirtualnie.pl  |  Wszelkie prawa zastrzeżone.                                                     Fundatorzy: Sobol Design Internet Marketing  |  Merkantil in Trade Solutions